fa نانو لایه‌های سرامیکی سل‌ژل بر روی مواد ترمیمی: چسبندگی، ویژگی‌های نوری و عملکرد ضد بیوفیلم؛ یک مقاله مروری مواد دندانی dental biomaterial مقاله مروری review article <div style="text-align: justify;">این مقاله مروری، فیلم‌های نازک سل‌ژل را به ‌عنوان ابزاری مهندسی برای تنظیم هدفمند میان ‌فازهای ترمیمی در چارچوب پیوند ساختار، فرآیند، خواص و عملکرد تبیین می‌کند. تمرکز اصلی بر این موضوع قرار دارد که چگونه مسیرهای محلولی دما پایین، از طریق انتخاب پیش ‌ماده‌ها، تنظیم پارامترهای رسوب ‌دهی و کنترل برنامه‌های تراکم، به سازمان ‌یابی شبکه، توزیع تخلخل و شکل ‌گیری کارکردهای سطحی منجر می‌شوند، مؤلفه‌هایی که در چسبندگی بین ‌سطحی، انتقال نور و چسبندگی اولیه میکروبی نقش تعیین‌ کننده‌ای ایفا می‌کنند. در حوزه چسبندگی، میان ‌فازهای سیلیکایی حاصل از نفوذ سطحی یا پوشش‌های نازک همپوش، سطوحی غنی از سیلانول بر روی زیرکونیای تترا گونال پایدار شده با ایتریا ایجاد کرده و امکان برقراری اتصال پایدار با سامانه‌های متاکریلاتی را فراهم می‌سازند، هم‌ زمان، طراحی اکسیدهای ترکیبی زیرکونیا‌سیلیکا، ناسازگاری‌های موضعی را تعدیل کرده و انتشار یکنواخت پرایمر را تسهیل می‌کند. در حوزه نوری، مهندسی ضریب شکست از مسیر به‌ کارگیری سیلیکای متخلخل یا شبکه‌های آلی‌ معدنی نانومقیاس دنبال می‌شود، راهبردهایی که دستیابی به رفتار ضد بازتاب، حفظ براقیت سطح و افزایش تحمل نسبت به تغییرات ضخامت لایه را بر پایه ساختارهای گرادیانی هدف گذاری می‌کنند. در کنترل بیوفیلم، پوشش‌های تیتانیا پاسخ‌ پذیر به نور مرئی در شرایط نوردهی بالینی عملکرد مؤثری نشان می‌دهند، در حالی که ماتریس‌های سیلیکایی یا سامانه‌های آلی‌ معدنی یون‌دار، رهایش موضعی یون‌های نقره یا روی و اثرات ضد باکتریایی مستقل از نور را فراهم می‌آورند. چالش‌های کلیدی شامل ایجاد تعادل میان کاهش ضریب شکست و حفظ سختی، ارتقای پایداری هیدرولیتیکی در برابر خطر شکنندگی و پیشگیری از پیامدهای ناخواسته فوتوکاتالیز بر رنگ و براقیت سطح گزارش می‌شوند. از منظر کاربرد بالینی، باز تولید پذیری به تعریف پنجره‌های فرآیندی محدود، پایش دقیق ضخامت و زبری سطح، هم ‌راستایی با گردش‌کارهای رایج و تنظیم سنجیده دوز نور وابسته باقی می‌ماند. در مجموع، نانو لایه‌های سل‌ژل امکان تقویت انتخابی میان ‌فاز، تنظیم نوری و زیست ‌فعال ‌سازی سطح را فراهم می‌سازند، مشروط بر آنکه ساختار لایه و کنترل کیفیت به‌ عنوان متغیرهای محوری طراحی لحاظ شوند.</div> <div style="text-align: justify;">This review article elucidates sol-gel thin films as an engineering tool for the targeted tuning of restorative interphases within the structure-process-property-performance framework. The primary focus is placed on how low-temperature solution routes, through precursor selection, adjustment of deposition parameters, and control of condensation schedules, can lead to network organization, pore distribution, and the formation of surface functionalities; the components that play a decisive role in interfacial adhesion, light transmission, and initial microbial adhesion. In the adhesion domain, siliceous interphases generated via surface infiltration or overlapping thin coatings create silanol-rich surfaces on yttria-stabilized tetragonal zirconia, thereby enabling durable bonding with methacrylate-based systems. Concurrently, the design of zirconia-silica mixed oxides mitigates local incompatibilities and facilitates uniform primer spreading. In the optical domain, refractive index engineering is pursued through the incorporation of porous silica or nanoscale organic-inorganic networks, strategies that target antireflective behavior, preservation of surface gloss, and increased tolerance to layer thickness variations via gradient structures. In biofilm control, visible-light-responsive titania coatings exhibit effective performance under clinical illumination conditions. In contrast, the siliceous matrices or ion-doped organic-inorganic systems provide localized release of silver or zinc ions and light-independent antibacterial effects. Key challenges reported for these approaches include balancing refractive index reduction and hardness retention, improving hydrolytic stability to mitigate the risk of embrittlement, and preventing undesirable photocatalytic effects on surface color and gloss. From a clinical translation perspective, reproducibility remains dependent on defining narrow processing windows, precise monitoring of layer thickness and surface roughness, alignment with common airborne-particle abrasion and silanization workflows, and judicious adjustment of light dose. Overall, sol-gel nanolayers provide a modular engineering toolbox for selective interphase reinforcement, optical tuning, and surface bioactivation, provided that layer structure and quality control are considered as central design variables.</div> سل‌ژل, ضد باکتری, ضد بیوفیلم, مواد دندانی Sol-Gel, Antibacterial, Antibiofilm, Dental materials 1 33 http://jdm.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1616-2&slc_lang=fa&sid=1 MohammadReza Rahimi Ghajour محمدرضا رحیمی قجور mhmdrza.rahimi@hotmail.com Yes M.Sc. Student in Biomedical Engineering (Biomaterials), Department of Medical Technology and Tissue Engineering, School of Life Science Engineering, College of Interdisciplinary Science and Technologies, University of Tehran, Tehran, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی پزشکی (بایومتریال)، گروه فناوری پزشکی و مهندسی بافت، دانشکده مهندسی علوم زیستی، دانشکدگان علوم و فناوری‌های میان‌رشته‌ای، دانشگاه تهران، تهران، ایران Babak Akbari بابک اکبری babakbari@ut.ac.ir No Associate Professor, Department of Medical Technology and Tissue Engineering, College of Interdisciplinary Sciences and Technology, University of Tehran, Tehran, Iran دانشیار، گروه آموزشی فناوری پزشکی و مهندسی بافت، دانشکده مهندسی علوم زیستی، دانشکدگان علوم و فناوری‌های میان رشته‌ای، دانشگاه تهران، تهران، ایران